Dromen over een onderhoudsvrije dijk

Meanderende Maas ontving 26 oktober een subsidie­beschikking van € 4,6 miljoen voor de voor­verkenning. 'Ik droom van een onderhouds­vrije dijk', zegt William de Kleijn (dagelijks bestuurslid Waterschap Aa en Maas).

Dijkversterking, rivier­verruiming en gebieds­ontwikkeling. Dat is wat er staat te gebeuren langs het 25 km lange dijk­traject tussen Ravenstein en Lith. Het is het eerste koploper­project uit het Deltaprogramma dat met dijk­versterking en rivier­verruiming de water­veiligheid gaat verbeteren; een combinatie van MIRT- en HWBP-(voor)verkenning.

Oude systemen

'Alles is complex tegenwoordig, maar dit is complex in ultimo', reageert William. 'Puur omgevings­denken, met tien project­partners (zie kader). Maar we hebben nog geen Omgevingswet en bij­behorende instrumenten, dus we moeten werken op basis van oude systemen.'

Strikte financieringsscheiding

Daarmee doelt de dagelijks bestuurder vooral op de strikte financierings­scheiding. De HWBP-bijdrage is voor de water­veiligheid, het MIRT-budget voor de uitvoering van de rivier­verruiming. 'Wil je er ambities bij, dan moeten er centen bij.'

Gebiedsvisie

Die ambities zijn er. Met de project­partners is in het MIRT Onderzoek (voorloper van de MIRT-verkenning) al een gebieds­visie ontwikkeld. Het vergezicht: een meanderend maasgebied met historische trek­pleisters, waar natuur­liefhebbers en toeristen van heinde en verre op af komen. En met economische ontwikkeling voor de haven van Oss en het buiten­dijkse terrein in Appeltern.

Wat wil de omgeving?

Maar voordat de stuurgroep toewerkt naar het voorkeurs­alternatief, gaat trekker Aa en Maas eerst een voorverkenning doen. Wat willen bewoners, ondernemers en recreanten met de dijk en het gebied? Het waterschap levert binnen­kort een belevings­waardeonderzoek (BWO) op, in werk­plaatsen worden ideeën uitgewerkt en een brede klankbord­groep gaat mee­beslissen.

Functies stapelen

Ambities met elkaar verbinden en functies stapelen, daar gaat het volgens William om. 'Als het water maar eens in de 10.000 jaar tot het randje van de dijk staat, is het dan niet logischer dat ándere functies dan water­veiligheid leidend zijn? Natuur, cultuur­historie of economie. Laat bijvoorbeeld natuur­beheerders of agrariërs het gebied inrichten en daarna ook het beheer oppakken.'

Minder hoge dijk

En dijkversterking gecombineerd met rivier­verruiming, wat betekent dat in de praktijk? De noodzaak is groot: het hoogte­tekort aan Brabantse zijde wordt ingeschat op 70-120 cm. De rivier­verruiming geeft naar verwachting 20 cm water­standsdaling. 'Dat betekent dat de dijk minder verhoogd hoeft te worden. En de grond die bij de rivier­verruiming vrijkomt, kunnen we deels weer gebruiken voor de dijk­versterking. Wel zo duurzaam.'

Onderhoudsvrije dijk

In 2023 gaat de schop in de grond, in 2028 is het werk klaar. Wat zien we dan? William wil dat eind­plaatje niet teveel vastleggen. 'We gaan dit immers samen met de project­partners en de omgeving bepalen. Maar kijkend met een waterschaps­bril, dan is mijn ultieme droom een – voor ons – onderhouds­vrije dijk. En dijk die in de omgeving past. En een prachtig meanderend rivieren­gebied, waar Japanners en Chinezen niet langer voor naar de Loire hoeven te gaan.'

De tien projectpartners

Waterschappen Aa en Maas (trekker) en Rivieren­land, de provincies Noord-Brabant en Gelderland, de gemeenten Oss, West Maas en Waal en Wijchen, Natuur­monumenten en het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat/Rijkswaterstaat en Deltaplan Water­veiligheid.

Muurtjes

William is vol vertrouwen dat dat lukt. 'Ja, we gaan tegen muurtjes oplopen. Maar het is een prachtig proces, álle partners willen dit. Het is bovendien de enige manier om tot maximaal maat­schappelijk rendement te komen tegen minimale kosten.'

Maashoppen

Ontwikkelpotentie ligt in het creëren van ‘een gezicht’ naar de Maas van historische vesting­stadjes Ravenstein en Megen en van andere interessante plekken langs de Maas, zoals het kasteel van Oijen en het huis van de heren van Dieden. Kansrijk is het mogelijk maken van een ‘Meander­arrangement’ of ‘Maashoppen’: een zomerse vaar­verbinding tussen ruige rivier­natuur in de Hemelrijkse Waard, water­recreatie in de Gouden Ham en Batenburg en ‘bezinning’ langs struin­paden in de Diedensche Uiterdijk en de kloosters van Megen & Ravenstein. De dijken vormen naast een belangrijke landschappelijke en cultuur­historische lijn ook een recreatieve route met goede wandel- en fietspaden op en naast de dijk. Bron: samenvatting van het MIRT onderzoek.