Verloop infiltratieproef verrast de POV Macrostabiliteit

Dat de proef op de Hollandsche IJsseldijk al tijdens de voor­bereidingen moest worden stopgezet, bewijst hoe belangrijk het is om de theorie te staven aan de praktijk. Martin Schepers (programma­manager Waterschap Rivieren­land en programma­leider POVM): ‘De onder­grond is grilliger dan we dachten.'

Rekenen we niet te conservatief? Om hier antwoord op te krijgen, heeft de project­overstijgende verkenning Macro­stabliteit (POVM) nieuwe reken­regels voor "actuele sterkte" ontwikkeld. De berekening bestaat uit de som van de "bewezen sterkte" – welke hoogwaters heeft de dijk in het verleden overleefd? – en actuele ontwikkelingen – zoals verkeers­belastingen. Martin: 'We wilden deze nieuwe, theoretische methodiek toetsen in de praktijk.'

10.000 emmers water per uur

Project Krachtige IJsseldijken Krimpenerwaard (KIJK) van het hoogheemraad­schap van Schieland en de Krimpenerwaard (HHSK) is één van de referentie­projecten van de POVM. Op dit dijk­traject is voor 3 profielen de actuele sterkte berekend volgens de nieuwe methodiek. Het profiel met de kleinste kans op afschuiving werd het proefvak. 10 uur lang zouden met een pomp de overslag van rivier­golven nagebootst worden, zo'n 10.000 emmers water per uur. Om te kijken of de dijk misschien méér golf­overslag aankan dan berekend.

Afgeschoven bekleding

Het liep anders dan verwacht, 1 dag voor de geplande proef. 'We waren aan het proef­draaien om alle apparatuur te testen. Toen het water er zo'n 50 minuten overheen liep, schoof de bovenste klei­laag over een lengte van 10 meter iets naar beneden. Omdat het in deze proef niet de bedoeling was om de dijk kapot te laten gaan, is het proef­draaien direct stilgezet.'

Meer bodemonderzoek

Wat er precies is gebeurd, moet uit de analyse blijken. Martin: 'Die vindt nu plaats, de resultaten worden eind dit jaar verwacht. De POVM herstelt de dijk weer in de oude staat. Er komt hier geen vervolg­proef omdat we de dijk niet verder willen beschadigen. Wel zoeken we naar mogelijk­heden voor een vervolg­proef op een andere locatie.'

Voeding voor de modellen

Mislukt vindt Martin de proef niet. 'Deze onver­wachtse gebeurtenis onder­streept het belang van praktijk­proeven. Met een computer­model hadden we dit nooit en te nimmer te weten gekomen, dit geeft nieuwe voeding voor de modellen. En we weten nu dat de onder­grond grilliger is dan gedacht. Het is overigens niet zo dat we nu anders kijken naar de berekening van de actuele sterkte. Wel pleiten we voor meer bodem­onderzoek.'

In control

Positief is Martin verder over werking van het draaiboek. 'We hadden alles van te voren uit­gedacht en ook een calamiteiten­programma opgesteld. Dit wérkte! Alle betrokken partijen kwamen snel en harmonieus tot het gezamenlijke besluit om te stoppen. Heel goed om te merken dat we elkaar goed weten te vinden en in control zijn.'

'Gelukkig stond de monitoring aan'

'Natuurlijk is het jammer', reageert Toon van der Klugt (loco-dijkgraaf Hoogheemraad­schap van Schieland en de Krimpenerwaard). 'We hadden gehoopt dat 100% verzadiging in de praktijk niet optreedt en de dijk dus meer overslag en infiltratie aankan dan waar we rekening mee houden. KIJK is een uitdagend project: fysiek en qua omgeving en kosten. Dan wil je niet onnodig conservatief en zwaar ontwerpen.

Aan dat onderdeel van de proef zijn we door deze oppervlakkige afschuiving niet toegekomen. Toch ben ik blij met de proef. Alle monitoring stond gelukkig aan, dus dat betekent dat we dit goed kunnen analyseren. En wij wegen alle factoren mee in de keuze voor het voorkeurs­alternatief, dat het bestuur eind 2018 vaststelt.'

'Het effect van deze proef op die keuze zal naar verwachting niet groot zijn. Infiltratie door overslag is slechts 1 aspect van de actuele sterkte en het ontwerp van de dijk­verbetering. We hebben al veel praktijk­onderzoek gedaan naar de sterkte van de bodem waardoor we met ontwikkelde kennis en techniek betere berekeningen kunnen maken. Deze proef had de kers op de taart kunnen zijn, maar het liep anders. Wat ik overigens een reële kans vind bij een praktijkproef.'

Meer weten?
Ga naar de POVM-website voor o.a. de factsheet.